Felieton
Płyty, które się nie ukazały, a powinny |CZ.3
Piąty, niemal nieodłączny element hip hopu? No cóż, obsuwa dobiera się do wielu muzycznych przedsięwzięć, a w rapie zjawisko to otrzymało niemal kultową rangę.
Oczywiście większość zapowiadanych albumów, których tworzenie i zbieranie do kupy – delikatnie mówiąc – zajęło nieco więcej czasu niż pierwotnie zakładano doczekało swojej premiery, jednak niestety (lub stety) część projektów nie została sfinalizowana, a okazuje się, że czas nie był łaskawy dla wielu ciekawych albumów. Sprawdźcie więc trzecią część naszego zestawienia.
Części poprzednie: część 1 | część 2
Chada i Diox.
Gdy obok siebie widzę postawione ksywki Chady i Dioxa, to momentalnie budzą się wspomnienia związane z – delikatnie mówiąc – ich średnio udanym beefem z Doniem. Powiedzmy sobie szczerze, Panowie nie polegli zapewne jedynie w oczach grupy ich najbardziej zatwardziałych fanów, a każdy, kto przesłuchał wszystkie nagrane dissy nie mając z tyłu głowy żadnych uprzedzeń co do jednej i drugiej strony konfliktu, przyznali, że zlekceważony Doniu wypadł dużo lepiej niż Chada ze swoimi koleżkami i nieco raperów utemperował. Raperzy jednak, zamiast łączyć siły w beefie, to chętniej planowali połączyć je w studio w nieco innym celu, czego efektem miał być wspólny album zapowiadany niedługo po wydaniu bardzo udanego dla Chady krążku "WGW". Chociaż może ciężko to nazwać zapowiedzią, bo Tomek jedynie wspomniał, iż Panowie na ten temat dość poważnie rozmawiają i ustalają pewne szczegóły, a do studia wejdą "kiedy tylko nadejdą sprzyjające ku temu okoliczności". Te jednak nie nadeszły, raperzy skupili się na swoich, zapewne nieco ważniejszych projektach, a na majkach przecinali się przy okazji pojedynczych utworów. Później doszły do tego problemy z prawem Chady i temat już w ogóle poszedł w zapomnienie.
Szanse na ukazanie się: Przez te kilka lat od zapowiedzi pomysł wspólnego materiału rozjechał się już raczej bezpowrotnie.
Buszu.
Najdziwniejsza wytwórnia w kraju? Najmniej płodny label? No cóż, zastanawiać się można dlaczego w ogóle Lucky Dice Busza określane było mianem wytwórni, skoro sam jej szef jak i największy diament – którego zazdrościli prawdopodobnie wszyscy wydawcy w Polsce, z Wojtkiem Sokołem na czele – swoich solowych krążków nie zdołali wydać w ciągu kilku lat, a katalog firmy zamknął się bodajże w zaledwie jednym tytule. Do tej pory, gdy pojawia się chociażby drobna informacja na temat ewentualnej płyty Sitka, to słuchacze głośno pukają się po głowie i pytają jak to się stało, że ten koleżka nie uderzył ze swoim krążkiem w momencie, gdy wokół jego osoby szalał największy hajp, a powiedzmy sobie szczerze – przegapienie właściwego dla siebie momentu niejednemu raperowi zrujnowało karierę lub też przynajmniej dość mocno ją spowolniło. Wydaje się jednak, że wspomniany Sitek jakoś sobie ze skuteczną promocją i sprzedażą albumu jeszcze poradzi (jeżeli oczywiście do takowej premiery w przyszłości dojdzie), tak z Buszem już tak kolorowo nie jest. Michał pojawił się w świadomości słuchaczy w 2009 roku, kiedy to wypuścił swoje "Demo" i już zaraz po tym istotnym – jak się wówczas mogło wydawać – punkcie w jego przygodzie z rapem zapowiadał prace nad długogrającym materiałem. Ba, EPka miała być zaledwie jednym z etapów jego promocji! Kolejne plotki dotyczące albumu przewijały się chociażby w 2013 roku, gdzie rzekomo sprawa wydania materiału pozostawała kwestią kilku miesięcy. Obecnie mamy 2016 rok, a Buszu chyba nadal obmyśla jak tu ten swój album dalej wypromować, bo od tamtego czasu żadnego projektu od szefa Lucky Dice nie otrzymaliśmy i nie wiadomo czy otrzymamy. Po sporej burzy w jego labelu, postanowiono wydawnictwo zamknąć, a skupić się na rozwoju brandu odzieżowego, co chyba było najbardziej rozsądnym wyjściem – w końcu przedsiębiorstwo muzyczne, które niezbyt radzi sobie ze spięciem w całość albumu i wrzuceniu go na półki sklepowe nie powinno się tytułować wytwórnią.
Szanse na ukazanie się: Nie żartujmy sobie.
2sty x Gedz x Jodsen.
Pojawiający się na scenie młody raper z pewnością wizualizuje sobie swoją muzyczną karierę, ma już w głowie projekty, które chce zrealizować, a przede wszystkim czuje ogromną, niewymuszoną zajawkę i z każdej strony czuć, że rozpiera go od środka ambicja. Często jednak, po jakimś czasie następuje zderzenie z rzeczywistością a swoje plany raper musi zweryfikować i część z nich odrzucić w kąt. Odnoszę wrażenie, że podobny problem spotkał zapowiadany projekt trzech młodych raperów, czyli 2sty'ego Gedza i Jodsena, którzy kilka lat temu mieli ciekawy pomysł na wspólną płytę. Od początku można było mieć jednak co do tego projektu mieszane odczucia – z jednej strony Panowie świetnie się na majku dogadywali i nagrywali między sobą dość regularnie, ale też realizowali swoje solowe materiały, więc siłą rzeczy na któryś z projektów musieli poświęcić nieco mniej czasu niż to konieczne. Historia tego niewydanego albumu miała kilka swoich znaków zapytania, a pierwszym w kolejności był już sam skład całej ekipy, który nie do końca był jasny. Na początku mówiło się o kolaboracji Gedza z Jodą, co brzmiało całkiem sensownie, biorąc pod uwagę, że obaj na co dzień mieszkali w Trójmieście, trzymali dobry kontakt i kilka lat temu nagrywali niemal nieprzerwanie. Z czasem zapał na pełnoprawny album nieco stygł, a Joda pytany w wywiadzie sugerował, że to, czy projekt trafi na sklepowe półki uzależnione jest bardziej od tego, czy znajdzie się wytwórnia, która będzie miała ochotę zainwestować w tych dwóch młodych raperów i ich wydać. Zdaje się, że Gedz miał nieco więcej ciśnienia na album z innym raperem, bowiem gdy ogłoszono line-up na Hip Hop Kemp 2013 i wiadomo było, że Gedz razem z raperem z Warszawy, 2stym wystąpią razem na jednej scenie, to równocześnie padła informacja o tym, że Panowie przygotowują album. Okazja ku temu była idealna – Gedz zaliczył już wówczas legalny debiut, natomiast "Puzzle" 2sty'ego do sklepów miały trafić za moment, więc raperzy mogli z pustymi głowami zabrać się za nowe rzeczy. Ostatecznie pojawiały się plotki, że Gedziula do studia miał zaprosić obu kolegów, by materiał stworzyć we trójkę, jednak temat się nieco rozjechał.
Szanse na ukazanie się: Gedz wydaje się być maksymalnie skupiony na swojej solowej karierze i ambitnie dłubie przy "Amebie", a do tego wspominał o wyjeździe do Poznania, by popracować nieco z Paluchem (także mówi się o wspólnym albumie obu Panów), 2sty siedzi w Warszawie, a z kolei kariera Jodsena po wydanych w 2014 roku "Wielkich Snach" zamiast nabrać rozpędu mocno wyhamowała. Swoją drogą szkoda, że tak się to u Jody potoczyło, bo przez pewien czas był to jeden z moich faworytów – nie każdy raper ma tak wyczuwalną charyzmę i pewność siebie, czasem nawet bezczelną. Podsumowując – szanse na album tych muszkieterów są bliskie zeru.
ZIP Skład.
Od czego by tu zacząć…? Może od tego, że "Chleb Powszedni" to klasyk polskiego hip hopu i tego założenia chyba nikt nie zamierza podważać, prawda? Mimo tego, na drugi album legendarnego ZIP Składu nie czeka zbyt wielu słuchaczy, bo od wydanego w 1999 roku materiału zbyt dużo wody już w Wiśle upłynęło, żeby – niemała w końcu – grupa dorosłych facetów z rodzinami, dziećmi, pracą i innymi mniej lub bardziej ważnymi zajęciami mogła bez żadnych przeszkód spotkać się w studio i pobawić się znowu w hip hopy. Nie jest jednak tak, że ekipa całkowicie olała sprawę, bo podejmowała dość ambitne działania by ponownie projekt spod szyldu ZIP skład na rynek wypuścić – kilka lat temu na oficjalnej stronie internetowej Fu pojawiła się informacja, że album jego i jego kolegów pojawić się ma w 2011 roku – co naturalnie nie wyszło – a z czasem ogłoszono, że nagrywki jednak trwają, ale już w jednym z późniejszych wywiadów okazało się, że za dużo chłopaki nie nagrali, bo zatrzymano się na jednym, nieskończonym kawałku. Ponadto, Pono zdradzał w rozmownie z Vieniem, że produkcje na krążek ma dostarczyć m.in. Shuko. Czyli jednak coś na rzeczy było.
Szanse na ukazanie się: Sami członkowie ZIP Składu niespecjalnie w to wierzą. Niby chcą, niby mają świadomość jak bardzo ważna jest to marka, jednak podchodzą do tematu racjonalnie i mają świadomość, że rozkoszne czasy, w których w studio mogli przesiadywać godzinami minęły bezpowrotnie. Swoją drogą, czy aby na pewno potrzebny jest nam album ZIP Składu? Obecna forma większości składu pozostawia wiele do życzenia, a parę ksywek koło formy stało pewnie gdzieś w latach 90-tych, a sam Sokół płyty nie pociągnie.
DJ Tuniziano.
Wielkie Joł ma to do siebie, że wypuszcza regularnie sporo projektów, gdzie ich głównym źródłem jest naturalnie Tede, ale z drugiej strony prawdopodobnie porównywalna ich liczba została zapowiedziana i nigdy nie ujrzała światła dziennego. Sam Jacek takich materiałów miał na swoim koncie przynajmniej kilka, ale jego koledzy na przestrzeni lat także nie byli do końca słowni w tej kwestii. Kilka projektów przygotowywał niegdyś samozwańczy "król mixtape'ów", wieloletni kompan TDF-a i nieoceniona pomoc na koncertach, czyli DJ Tuniziano, chociaż i tak proporcje tych wydanych płyt do zapowiedziantych i zapomnianych nie stawiają DJ-a w złym świetle. Za jeden z najbardziej znanych można uznać – "Arapski Deszcz", na którym znaleźć się miały acapelle z płyty "Prawfdpowiedziafszy" położone na "arabskich" produkcjach. Już sama okładka, która trafiła do sieci wzbudziła nieco szumu, a jak tłumaczył sam Tuniziano w jednym z wywiadów przed premierą swojego innego mixtape'u, "Arapskiego Deszczu" w ogóle miało nie być. Podczas przygotowywania grafik na pierwszą część "Howwy" chłopaki ogarnęli się dość późno, że brakuje im jeszcze jednej strony do kompletu, a więc zadaniem Zgrywusa było sklecenie czegoś na szybko, więc wymyślił, że wkręci nieco słuchaczy jakąś fejkową okładką projektu i w taki oto sposób powstał cover do wymyślonego "Arapskiego Deszczu". Po tym, jak uruchomił się cały szum wokół nie będącego nawet w planach projektu, DJ stwierdził, że może faktycznie można coś takiego zrobić, a do współpracy zaprosił producenta, znanego obecnie z nagrywek z B.R.O, Manifesta. W sieci zdążył ukazać się nawet pierwszy singiel, którym był zremixowany "Czwartek", jednak od tamtej pory zbyt dużo się nie ruszyło. Podobna sprawa ma się z "Tedoxem", opierającym się – jak sam tytuł może wskazywać – na produkcjach Dr. Dre, który wypuszczony miał zostać niedługo po premierze "Ellimiati". Tutaj jednak także wszystko zakończyło się na jednym singlu "Fajnie Żyć" położonym na bicie z "The Message".
Ciekawym projektem mógł być wspólny album Tuniziano i Sir Micha, który został zapowiedziany w… 2013 roku. W przeciwieństwie jednak do "Arapskiego Deszczu" i "Tedoxu" projekt zarówno rozpoczął i zakończył się zaledwie na wpisie na facebooku. Dobra, to dlaczego w takim razie ta kolaboracja była interesująca? Panowie świetnie się dogadują (dogadywali…?), nadają na podobnych falach i są obdarzeni tym samym poczuciem humoru, poza tym ich całkiem oryginalne R&B brzmiało naprawdę przyzwoicie.
Szanse na ukazanie się: Czy w ogóle Tuniziano usłyszymy jeszcze w kolaboracji z ekipą Wielkie Joł? Od jakiegoś czasu DJ-a nie widać u boku Tedego podczas koncertów i wypadów, a jego miejsce zajął Młody Grzech, a jeśli ktoś wypada ze składu Jacka, to raczej już do niego nie wraca. Tak więc konflikt wyklucza możliwość wypuszczenia takich projektów jak "Arapski Deszcz" i "Tedox", które miały opierać się na wokalach TDF-a. A płyta z Sir Michem? Ostatnim ich wspólnym numerem jaki pamiętam, było „Może Tak, Może Nie” i raczej już tak pozostanie.
Felieton
Don Toliver w Berlinie. Wyszłam z koncertu wkurzona – nasza relacja
Więcej wycia i jęczenia niż faktycznego rapowania.
Na koncert Don Tolivera czekałam naprawdę długo. Jestem jego fanką praktycznie od samego początku, jeszcze z czasów undergroundu, kiedy reprezentował nową falę brzmień, stanowiącą ciekawy kontrast dla bardziej klasycznego hip-hopu. Miał w sobie coś świeżego oraz nietuzinkowego.
Niestety, rzeczywistość mocno rozminęła się z moimi oczekiwaniami.
Większość występu sprawiała wrażenie puszczania gotowych kawałków, do których raper od czasu do czasu dośpiewywał fragmenty tekstu. Momentami trudno było odróżnić koncert od odtwarzania playlisty z okazjonalnym udziałem artysty na scenie. Nawet premierowy utwór, który zaprezentował publiczności, opierał się głównie na powtarzanym refrenie. Ten sam fragment wracał wielokrotnie, a całość przeciągała się do granic cierpliwości, a na dodatek powrócił ten nightmare ponownie w dalszej części show. Być może to kwestia współczesnej kultury muzycznej opartej na repetycji, ale trudno mi uznać, że kilkuminutowe zapętlanie tego samego fragmentu jest wystarczającym pomysłem na zagospodarowanie czasu koncertowego.
Nie można mu odmówić jednego: banger za bangerem. To zdecydowanie jego specjalność. Owe produkcje mają charakterystyczne, energetyczne brzmienie, które świetnie sprawdza się na dużych scenach i dobrych głośnikach. Problem w tym, że energia zawarta w muzyce zupełnie nie przekładała się na power samego artysty. Don Toliver sprawiał momentami wrażenie zmęczonego, kładł się na barierkach (quick nap), a jego zachowanie na scenie było dla mnie trudne do odczytania. Skakał, potem chodził w kółko tyłem do publiczności. Chwilami przypominało mi to próbę nawiązania do estetyki Kanye Westa, choć nie wiem, czy rzeczywiście taka była intencja, just lost in sauce.
Miałam również wrażenie, że ciężar stworzenia atmosfery został niemal całkowicie przerzucony na publiczność. Poleganie na tym, że tłum będzie po prostu skakał w kółko i robił mosh pity, jest dla mnie dość mało wyszukaną formą koncertowej rozrywki. Tym bardziej, że przy tak ogromnym przepełnieniu Uber Areny ludzie ledwo mieli przestrzeń, żeby swobodnie się poruszać. Zabrakło mi też prawdziwego kontaktu z publicznością – jakiejkolwiek interakcji, która sprawiłaby, że czułabym się częścią wydarzenia, a nie tylko widzem obserwującym występ.
Nie jest tak, że oceniam ten koncert bez doświadczenia i punktu odniesienia. Przeżyłam w swoim życiu naprawdę wiele eventów i wiem, czego oczekuję od artysty występującego na żywo. W przypadku Dona nie dostrzegłam przede wszystkim realnego wkładu w muzyczną stronę występu. Więcej było wycia i jęczenia niż faktycznego rapowania. Jego charakterystyczny wokal i melodyjność zawsze były częścią muzycznej tożsamości, ale na żywo zabrakło mi równowagi między tymi elementami a właściwym wykonaniem utworów. Przerost swagu nad treścią.
Jest jeszcze jedna kwestia, która szczególnie mnie uwiera: bilet kosztował około 80/100 euro. Za taką cenę oczekuję czegoś więcej niż odtwarzania własnych kawałków i zachęcania publiczności do skakania. Spodziewam się zaangażowania, wykonania i poczucia, że artysta rzeczywiście chce dać coś od siebie. W pewnym sensie poczułam się jako słuchaczka zwyczajnie zlekceważona i wyszłam wkurzona z koncertu. Nie oczekuję perfekcyjnego show, ale spodziewam się, że artysta włoży w nie odpowiednio dużo pracy.
Ostatecznie najbardziej rozczarowujące było to, że zamiast prawdziwego koncertowego doświadczenia miałam poczucie uczestniczenia w czymś, co momentami przypominało po prostu odsłuchiwanie playlisty na żywo.
Felieton
Książulo wdepnął w gówno? Były raper i Żabka pod potężnym ostrzałem – felieton
W sam środek tego burdelu wjeżdża uśmiechnięty Książulo z pizzą.
Książulo związał swoją markę z Żabką dokładnie wtedy, gdy sieć znalazła się pod potężnym ostrzałem, a jego własni fani zaczęli pytać, ile jest warta jego autentyczność.
„Każdego da się kupić, wszystko zależy od ceny” – powiedział kiedyś Janusz Tracz w „Plebanii”. I trudno o lepszy cytat na moment, w którym Książulo ogłasza własną pizzę w Żabce.
Przez lata zbudował swoją potęgę na prostym patencie: jechał, jadł i mówił ludziom, czy coś jest dobre, czy niezjadliwe. Wytykał wysokie ceny, słabą jakość, małe porcje i januszowanie restauratorów. Miliony ludzi zaczęły traktować jego kanał jak kulinarny drogowskaz. Jak Książulo powiedział, że gdzieś jest dobrze, pod lokalem ustawiała się kolejka. Jak zmiażdżył knajpę, właściciel miał problem, a nawet plajtował.
I właśnie ten człowiek postanowił teraz przykleić swoją twarz do gotowej pizzy sprzedawanej w jednej z największych sieci sklepów w kraju.
Oficjalnie Książulo wjeżdża z mrożonką (której sam nie lubi – video) za 25 zł – mega autentyczny produkt. Za tę cenę to można zjeść kebaba, a nie odgrzewany placek. Brak współprac spożywczych chyba już nieaktualne, a tyle tłumaczenia się z tego Popeyes. https://t.co/epPLwGyTXG
— (@sknerus_) October 4, 2026
W najbliższą środę, 7 października, „Muala Pizza” ma pojawić się w tysiącach Żabek w całej Polsce. Książulo zapewnia, że nad recepturą pracował ponad rok. Problem w tym, że jego widzowie najwyraźniej nie kupili bajki o wielkim kulinarnym projekcie. Zobaczyli influencera, który przez lata oceniał cudze jedzenie, a teraz sam wchodzi na masową półkę sklepową ze swoim nazwiskiem na pudełku.
Jeden z komentarzy podsumowuje nastroje wyjątkowo brutalnie:
– Elegancko tak sprzedać swoje wartości za napakowaną chemią mrożonkę, ruch życia; I w tym momencie straciłeś na całej swojej autentyczności.
To właśnie autentyczność jest tutaj najdroższą walutą. Nie ser, nie pepperoni i nie puszyste ciasto. Książulo nie sprzedaje przecież tylko pizzy. Sprzedaje własną wiarygodność, którą budował latami na mówieniu ludziom, co warto jeść, a czego lepiej nie dotykać.
I właśnie dostał od własnej publiki potężny rachunek.
Na Książula wylało się szambo. Prawdziwe szambo z pomyjami z najgorszej budy z kebabem. Pod materiałem zapowiadającym pizzę pojawiła się ogromna fala negatywnych reakcji, a dla twórcy przyzwyczajonego do niemal bezwarunkowej sympatii widzów musi być to brutalne zderzenie ze ścianą.
Ale sama pizza to dopiero połowa problemu.
Książulo wybrał chyba najgorszy możliwy moment, żeby publicznie wejść w biznes z Żabką.

Od lat wokół modelu franczyzowego tej sieci pojawiają się ciężkie zarzuty byłych i obecnych franczyzobiorców. Mowa o długach, gigantycznym obciążeniu pracą, problemach z rozliczeniami i trudnościach z wyjściem ze współpracy. Jan Śpiewak od dawna uderza w ten model, a temat regularnie wraca w mediach. Pojawiały się również dramatyczne historie dotyczące prób samobójczych osób prowadzących sklepy.
Oczywiście sama Żabka od lat przedstawia zupełnie inny obraz swojego biznesu. Tyle że właśnie teraz ten wizerunek dostał kolejny potężny cios.
Anita Gargas opublikowała blisko godzinny reportaż „W pułapce Żabki? Tylko u nas wstrząsające relacje franczyzobiorców”. Bohaterowie materiału opowiadają o swoich doświadczeniach, problemach finansowych, wielogodzinnej pracy i strachu przed konsekwencjami zakończenia współpracy.
Chwilę później do tematu wszedł Kanał Zero z dwugodzinnym materiałem zatytułowanym „ŻABKA – DRAMAT FRANCZYZOBIORCÓW. DŁUGI, OSZUSTWA, PROBLEMY”.
I w sam środek tego burdelu wjeżdża uśmiechnięty Książulo z pizzą.
Timing wręcz katastrofalny.
Gdyby współpracę ogłoszono pół roku wcześniej albo pół roku później, zapewne skończyłoby się na standardowej dyskusji o tym, czy pizza influencera za dwadzieścia kilka złotych jest warta swojej ceny. Tymczasem dzisiaj każdy karton Muali automatycznie ciągnie też za sobą pytania o to, z kim Książulo właśnie wszedł do łóżka biznesowego.
I tu zaczyna się dla niego prawdziwy problem.
Przez lata to Książulo siedział po drugiej stronie stołu. To on oceniał przedsiębiorców. To on wystawiał rachunek za słaby produkt, zawyżoną cenę albo rozjazd między reklamą a rzeczywistością. Teraz sam jest produktem. Sam ma kontrakt. Sam ma logo na opakowaniu. Sam musi przyjąć dokładnie takie same strzały, jakie przez lata rozdawał innym.
Nie można budować pozycji gościa, który punktuje gastronomiczne absurdy, a potem dziwić się, że ludzie prześwietlają twój własny biznes od góry do dołu.
I być może Książulo stworzył naprawdę dobrą pizzę. Być może po otwarciu pudełka okaże się, że rok pracy nad recepturą faktycznie miał sens. Tyle że ten kryzys już dawno przestał dotyczyć samego smaku.

Chodzi o wizerunek.
O człowieka, który stał się gigantem właśnie dlatego, że widzowie wierzyli, że nie jest kolejną reklamową twarzą gotową wrzucić własne nazwisko na produkt, kiedy na stole pojawi się odpowiednia kwota.
Dlatego fala krytyki jest tak ogromna. Gdyby własną pizzę w Żabce wypuścił pierwszy lepszy influencer, ludzie wzruszyliby ramionami. Ale tutaj mówimy o największym kulinarnym recenzencie polskiego YouTube’a. Gościu, który de facto kreuje dziś trendy jedzeniowe i potrafi jednym filmem dać restauracji klientów na kilka miesięcy.
Książulo znalazł się w czarnej dupie, bo wszystko wali mu się na głowę jednocześnie. Jego własna publika nie przyjęła współpracy z otwartymi ramionami, a firma, z którą właśnie połączył markę Muala, mierzy się w tym samym czasie z potężnym kryzysem wizerunkowym i medialnymi materiałami, w których padają wyjątkowo ciężkie zarzuty.
Gorzej ten debiut naprawdę trudno było zaplanować.
Testujemy pizzę @ksiazulo z Żabki! 🍕 https://t.co/AtMCBI8t4A
— OficjalneZero (@OficjalneZero) October 5, 2026
Felieton
Kurtyna opadła. W „Rhythm & Flow France” rap przestał być najważniejszy – felieton
Miało chodzić o rap, chodzi o sprzedaż.
Miało być o rapie, talencie i znalezieniu nowej gwiazdy. Tymczasem coraz bardziej wygląda to na casting do roli produktu, który po prostu dobrze się sprzeda. Nowy francuski sezon pokazał coś, czego wcześniej nie było widać tak wyraźnie: nie zawsze wygrywa ten, kto najlepiej rapuje czyli liczy się to, czy da się go sprzedać.
Minęło już trochę czasu, więc wydaje mi się, że większość z Was miała już okazję obejrzeć nowe wydanie Rhythm & Flow France 5. Jestem bardzo ciekawa Waszych opinii, dlatego zapraszam Was do dyskusji w komentarzach. A na początek pozwolę sobie przedstawić swoje spostrzeżenia.
Kolejna odsłona, ale z inną energią
Rhythm & Flow France to kolejna odsłona bardzo popularnego formatu Netflixa, który doczekał się swoich wersji w wielu krajach. W Polsce również mieliśmy już okazję zobaczyć wersję tego programu. Francja była jednym z pionierów tego formatu. Tym razem w jury zasiedli SDM, Oli i Theodora Boss Lady – trzy osoby reprezentujące dość różne podejścia do rapu. Oli to przede wszystkim liryczna strona: słowo, warsztat, przekaz i umiejętność pisania. Theodora to z kolei znana francuska wokalistka, która przebiła się dzięki kilku hitom i viralowemu sukcesowi. To trochę ten dobrze znany schemat: artystka działająca wcześniej w undergroundzie nagle trafia na listy przebojów i zdobywa ogromną popularność dzięki jednemu dużemu singlowi. SDM to natomiast klasyka francuskiego hip-hopu i jeden z najpopularniejszych artystów we Francji. Wydaje się więc, że skład jury został skonstruowany tak, aby pokazać różne strony współczesnego rapu: liryzm i warsztat, doświadczenie w bardziej mainstreamowej produkcji oraz melodyjność i ten nowoczesny, viralowy element.
Gdzie się podział „represent”?
Od zawsze ten program opierał się na jednej bardzo starych zasadach: represent. Reprezentujesz swój rejon, swoją dzielnicę, swoich ludzi, swoje miasto, swój fyrtel. „I’m gonna put my city on a map” – również na rapowej mapie. Przynależność do konkretnego miejsca jest przecież jednym z fundamentów tej kultury. Szczególnie mocno widać to w Stanach, ale nie jest to wyłącznie amerykańska historia. Ten element był obecny również we Francji i w innych krajach. I właśnie dlatego w tym sezonie trochę mi tego zabrakło. Oczywiście między wierszami pojawiają się Paryż, Tuluza, Marsylia i inne miejsca. Nie mam jednak poczucia, żeby represent było tutaj mocnym motywem przewodnim. Co ciekawe, inne elementy, które wcześniej próbowały się przebić, ale były trochę przykrywane przez tę nadrzędną ideę „struggle”, tym razem wychodzą niestety na pierwszy plan.
Liczy się tylko „full package”
W poprzednich sezonach bardzo mocno podkreślana była prezencja sceniczna. Mieliśmy też uczestników, przy których można było odnieść wrażenie, że wygląd, atrakcyjność i sposób prezentowania się miały nadzwyczajne znaczenie. I dotyczyło to nie tylko kobiet – mężczyźni również byli oceniani pod kątem tego, jak wyglądają i jaki mają outfit. W tym sezonie jeszcze mocniej widzę, jak ważne stało się to, jak łatwo się sprzedasz i czy da się na Tobie zbić masową pengę. Potencjał tzw. „full package” zawsze był w tym programie ważny. I got it, bo wiem, jak działa biznes muzyczny. Problem zaczyna się wtedy, kiedy uniwersalność i sprzedażowość stają się ważniejsze niż to, co właściwie masz do powiedzenia lub kim jesteś. Kiedy zaczynam słuchać tekstów kolejnych uczestników, mam momentami wrażenie, że słyszę w kółko to samo (każdy z nich miał przynajmniej raz słowo Benz między wierszami, nie wiem czy to jakiś product placement narzucony od Netflixa?). Nudno.
Do tego dochodzą te same melodie, podobne rozwiązania hooks, adliby i autotune. Kolejne numery, które mają być chwytliwe, łatwe do zapamiętania i dobrze funkcjonować w streamingu, ale smakują jak zakalec. Francuski rap zawsze był bardzo melodyjny. Nie jest to dla mnie żadnym problemem. Tylko gdzie tutaj jest coś innowacyjnego? To jak ryby z taniej smażalni nad Bałtykiem niby świeże, ale smażone na starym oleju. Słucham francuskiego rapu od bardzo dawna. Jestem millenialsem, więc przeszłam przez naprawdę wiele jego etapów i nurtów. I absolutnie nie jestem osobą, która uważa, że wszystko, co stare, było lepsze. Wręcz przeciwnie – zawsze byłam bardzo otwarta na nowoczesną muzykę. Ale nawet przy całej tej otwartości mam czasami ochotę powiedzieć: ile można wałkować ciągle to samo? Zwłaszcza kiedy w niemal każdej piosence pojawia się jakieś „aha”, „eee”, „uuu” i podobne melodyjne wstawki. Mam to nucić następnego dnia? Co właściwie ma sprawić, że zapamiętam akurat tę osobę, skoro pięć innych brzmi bardzo podobnie? Oczywiście zdarzają się momenty, w których tekst naprawdę daje do myślenia. Szczególnie Mischa, który reprezentuje tę bardziej klasyczną, oldschoolową stronę rapu. On zresztą wielokrotnie podkreślał, że nie chce się sprzedawać, bronił się rękami i nogami.
I paradoksalnie właśnie on wydawał mi się lirycznie o poziom wyżej od wielu pozostałych uczestników. Jego ostatni występ naprawdę mi się podobał.
W tej edycji przetestowano też nowe, ciekawe zadanie, w którym artyści oraz uczestnicy wcześniejszych sezonów słuchali utworów i wybierali ten, który najbardziej do nich trafia. Wygrał numer, który był po prostu klubowym bangerem. Taki kawałek, który łatwo zanucić, przy którym można tańczyć przez cztery minuty i który od razu wpada w ucho. Tylko czy następnego dnia ktoś jeszcze będzie o nim pamiętał? I właśnie tutaj mam największy problem z tym sezonem. Nie mam wrażenia, że oglądam program o talencie. Mam raczej wrażenie, że oglądam poszukiwanie osoby, którą można najlepiej sprzedać.
A gdzie są sami uczestnicy?
Od samego początku ten sezon nie potrafił mnie tak naprawdę wciągnąć.
Zaczęłam zauważać, że podczas oglądania sięgam po telefon i zaczynam scrollować. A to jest dla mnie dość nietypowe, bo jeżeli coś mnie naprawdę interesuje, potrafię się mocno skupić. Tutaj po prostu nie czułam więzi z uczestnikami. W poprzednich sezonach bardzo mocno eksponowano historie ich życia. Ktoś pochodził z biedy, ktoś wychowywał się w trudnych warunkach, ktoś stracił rodzica albo musiał utrzymywać rodzinę czy pomagać babci. I oczywiście – struggle od zawsze był częścią hip-hopu. Rap wyrósł z trudnych doświadczeń i z potrzeby opowiadania o rzeczywistości. Tylko że czasami miałam wrażenie, że ten struggle był wręcz dowodem na to, że ktoś „jest ziomem”, „jest represent” i „jest rapowy”. Hip- Hop to też są przecież duże pozory. Niestety.
W tym sezonie sytuacja jest dla mnie niemal odwrotna. Nie wiedziałam, kim są ci ludzie. Nie znałam ich story, ich motywacji, tego, skąd pochodzą i jaki jest ich ulubiony kolor.
Jedna z uczestniczek opowiedziała bardzo mocną historię – mówiła o tym, że wcześniej była prostytutką. I nagle pojawił się jakiś konkretny punkt zaczepienia, coś, co pozwoliło mi ją zapamiętać. O innych osobach dostawaliśmy pojedyncze informacje, czasami gdzieś między wierszami. Ale nadal brakowało mi tej więzi z nimi. I tutaj pojawia się paradoks. W poprzednich sezonach było tego momentami za dużo: „ja też mam struggle, ten ma struggle, ta jest niezrozumiana, i on też”. Tutaj mamy niemal odwrotnie – brak backgroundu. I żaden z tych skrajnych modeli nie działa na mnie do końca.
Czy to jeszcze jest program o rapie?
Mam wrażenie, że w tym sezonie opadła pewna fałszywa kurtyna. Taka lekka zasłona hipokryzji dotycząca tego, o czym to show tak naprawdę jest. Oficjalnie mamy program o rapie. O znalezieniu rapstara, najlepszej osoby, która ma największy potencjał, aby być artystą. Tylko że z sezonu na sezon coraz mniej jest w tym Hip-Hopu. Kiedyś mieliśmy bitwy rapowe, więcej improwizacji, więcej sytuacji, w których trzeba było rzeczywiście pokazać, co potrafisz. Teraz wiele rzeczy wydaje się wcześniej przygotowanych. Mamy napisane teksty, przygotowane występy, mentorów i konkretne zadania. Sami trenerzy to zresztą bardzo liryczni millenialsi. I teraz pojawia się pytanie: czy nowe pokolenie rzeczywiście umie rapować i rozumie w ogóle ideę tego nurtu? Mischa potrafił. Był znany z open miców, potrafił pisać, miał warsztat. Tylko może właśnie to już nie wystarcza. Bo jeśli nie potrafisz się sprzedać, to czy masz jeszcze szansę wygrać taki program?
Francja kontra Włochy
Niedawno oglądałam również włoską wersję programu i tutaj miałam zupełnie inne odczucia. Włosi nadal mają w sobie rap. Cały czas czuję tam ogromne przywiązanie do liryzmu, do słowa i do tego, czym rap był u swoich podstaw. Za tymi wartościami stoi juror Fabri Fibra oraz Geolier. I właśnie dlatego kontrast z francuskim sezonem jest dla mnie tak interesujący. Nie chodzi mi o to, że oldschool jest z definicji lepszy. Absolutnie nie. Lubię nowoczesne rzeczy. Jaram się kiedy muzyka się zmienia i idzie do przodu. Tylko chciałabym, żeby wraz z tą nowoczesnością szła w parze jakaś własna tożsamość.
I co dalej?
I chyba właśnie z tym pytaniem zostałam po tym sezonie. Czy mam się cieszyć, że ta kurtyna w końcu opadła i możemy zobaczyć, o co w tym programie naprawdę chodzi? Czy raczej martwić się, że z każdym kolejnym sezonem jest w nim coraz mniej Hip-Hopu? Jestem bardzo ciekawa, jak Wy to odebraliście. Piszcie w komentarzach.
Amanda aka @goldiethebossy
Felieton
Trueman robi biznes na Fagacie. To już Sentino ma więcej przyzwoitości – felieton
Tak się monetyzuje upadek Fagaty.
Fagata znalazła się na dnie dna, a może nawet jeszcze puka od spodu, ale Trueman najwyraźniej uznał, że nawet na takim pożarze można jeszcze coś ugotować.
Historia wspólnej EP-ki Fagaty i Sentino zrobiła się absurdalna na kilku poziomach. Sentino, który według pojawiającej się wersji wydarzeń miał zostać namówiony przez management Maty na nagranie materiału z influencerką, ostatecznie się z projektu wycofał. Gdy tylko dowiedział się, w jakiej chorej sytuacji się znalazł. Zaczął się od niej publicznie odcinać i określać ją nawet mianem „patoinfluencerki”.
Projekt jednak nie umarł. Trafił do Truemana.
Trueman zobaczył kryzys. I liczby
I tu zaczyna się właściwa część tej gównianej historii. Trueman doskonale zdaje sobie sprawę, w jakiej sytuacji znajduje się obecnie Fagata. Sam przyznał w jednej z relacji, że doskonale wie o aktualnej „sytuacji pijarowej”. Nie mamy więc do czynienia z człowiekiem, który przespał ostatnie tygodnie i przypadkiem obudził się z gotową EP-ką w rękach. Kupił ją, bo jest pewien, że na niej zarobi.
Obecnie wspólnie z Fagatą promuje materiał nagrany z Sentino. Są rolki, jest wspólne ciśnięcie z promocją i oczywiście są liczby. Kiedy jeden z numerów zaczął łapać zasięgi na TikToku, Trueman pochwalił się: „Wampirzyca viraluje”.
Tylko że właśnie w takich sytuacjach najlepiej widać, gdzie kończą się wszystkie piękne opowieści o „wartościach”, „społeczności” i „budowaniu czegoś większego”, a zaczyna zwykłe zarabianie na kurestwie.
Fagata potrzebuje koła ratunkowego
Dla Fagaty ta współpraca jest wyjątkowo cenna. Po ostatnich aferach jej wizerunek jest w jeszcze ciemniejszej dupie niż był kiedykolwiek, więc każdy większy projekt muzyczny może być dla niej próbą wyjścia z okrężnicy i przeniesienia uwagi z kontrowersji z powrotem na muzykę. Bo tylko to jej zostało – zarabianie na streamingu. Marki już nie wejdą we współpracę z takim „gorącym kartoflem”, koncerty też na ten moment nie wchodzą w grę, ale patrząc na nasze społeczeństwo, nie jest to wykluczone w przyszłości.
I właśnie tutaj pojawia się Trueman ze swoim całym scamerskim zapleczem, promocją i materiałem z Sentino odkupionym za judaszowe srebrniki.
Może więc zostać jednym z ludzi, którzy pomogą jej wrócić do większego obiegu. Nie dlatego, że nagle wszyscy zapomnieli, co wydarzyło się wcześniej, tylko dlatego, że głupiutkie TikTokerki mają pamięć złotej rybki, kiedy na ekranie pojawia się kolejny viral.
TikTok nie ma sumienia. Algorytm nie pyta, czy ktoś jest właśnie w największym kryzysie swojej kariery. Widzi odsłony, komentarze i watch time. A biznesmeni pokroju Truemana doskonale wiedzą, jak to wykorzystać.
Sentino nagle wygląda przy tym jak człowiek z zasadami
Najbardziej groteskowe w całej sytuacji jest jednak coś innego. Sentino zaczyna tutaj wyglądać jak ten bardziej przyzwoity.
Tak, Sebastian Enrique Alvarez Pałucki.
Człowiek, którego relacje biznesowe i konflikty przez lata mogłyby spokojnie dostać własny sitcom pokroju „Świata Według Kiepskich”, ale w najbardziej rynsztokowym wydaniu – uznał w pewnym momencie, że z Fagatą nie chce być dalej kojarzony. Odciął się od projektu i zaczął mówić o niej w kompletnie innym tonie.
Można oczywiście zapytać, ile w tym było zasad, a ile zwyczajnej kalkulacji wizerunkowej. I byłoby to bardzo dobre pytanie.
Tyle że Trueman nawet nie próbuje udawać, że problemu nie widzi. Wie, jaka jest „sytuacja pijarowa”, ale jednocześnie patrzy na TikToka i cieszy się, że „Wampirzyca viraluje”.
To jest wręcz podręcznikowe podejście: byle licznik się kręcił.
Fagata tonie, Trueman odpala kalkulator
I chyba właśnie dlatego cała historia tak dobrze pasuje do Truemana i projektu BNP, wokół którego od dawna nie brakuje kontrowersji i różnego rodzaju zarzutów.
Można godzinami opowiadać o biznesie, przedsiębiorczości, zasięgach i skuteczności. Można pokazywać wykresy, wyniki i milionowe odsłony. Tylko czasami warto zadać sobie banalnie proste pytanie: czy jest jakaś granica, przy której pieniądze i wyświetlenia przestają być najważniejsze?
Bo jeżeli odpowiedź brzmi „nie”, to przynajmniej nazwijmy rzeczy po imieniu. Monetyzowanie dna i zarabianie na moralnym bagnie nie jest fajne.
Felieton
Prezydent Mata 2040 poległ przy pierwszym kryzysie z Fagatą – felieton
Wciąż kalkuluje, że Fagata będzie w stanie wrócić? Zostawił sobie otwarte wszystkie furtki.
Prezydent 2040? Na razie problemem okazuje się wydanie prostego oświadczenia dotyczącego własnej wytwórni.
Fagata jest obecnie jedną z najbardziej toksycznych marketingowo postaci polskiego internetu. Współpraca z nią zamiast zasięgów może przynieść przede wszystkim lawinę komentarzy i konieczność tłumaczenia się przed własnymi odbiorcami. Tymczasem raper, który zrobił bardzo dużo, żeby legitymizować ją na scenie muzycznej, konsekwentnie milczy.
Tym człowiekiem jest Mata. I właśnie to milczenie zaczyna być coraz bardziej wymowne.
Mata pomógł zrobić z Fagaty raperkę
Nie mówimy przecież o raperze, który zrobił z Fagatą jeden numer, przybił piątkę za kulisami i poszedł dalej. Mata otworzył przed nią drzwi do mainstreamu muzycznego świata. Wziął ją do wytwórni, promował i dał przestrzeń podczas największego koncertu w swojej dotychczasowej karierze – na Stadionie Narodowym.
To była potężna pieczątka.
Można było śmiać się z muzycznej kariery Fagaty, można było traktować ją jak internetową ciekawostkę, ale kiedy jeden z największych polskich raperów swojego pokolenia bierze taką osobę pod skrzydła, sytuacja się zmienia.
Mata pomógł Fagacie dostać coś znacznie cenniejszego niż wyświetlenia – wiarygodność w środowisku i u młodych słuchaczy, którzy jak gąbka chłonął to, co powie ich idol.
Dzisiaj trudno udawać więc, że temat Fagaty nie dotyczy Młodego Matczaka.
Wszyscy uciekają. U Maty cisza
Skala internetowego cancelu Fagaty jest gigantyczna. Marki i osoby kojarzone z nią momentalnie dostają rykoszetem. Natalisa usunęła wspólne zdjęcia z c*pką spod Konina i według medialnych doniesień odcięła się od tej relacji. Sentino ogłosił wspólną EP-kę z Fagatą, a kilka godzin później zapowiedź zniknęła z jego sociali po wpływem krytyki.
Fagata stała się wizerunkowo niewygodna. I właśnie dlatego cisza Maty tak mocno rzuca się w oczy.
Bo gdzie jest teraz człowiek, który jeszcze niedawno chciał łamać „każde tabu”? Gdzie jest kandydat na prezydenta 2040, który kreuje się na głos swojego pokolenia i lubi komentować rzeczywistość po swojemu? Przecież tutaj nie potrzeba orędzia do narodu transmitowanego przez wszystkie telewizje.
Wystarczy kilka zdań:
„Fagata nie jest już częścią mojej wytwórni”.
Albo odwrotnie:
„Fagata pozostaje w mojej wytwórni i nadal będziemy razem pracować”.
Tyle.
Przyszły prezydent wykłada się… na Fagacie
I tutaj robi się naprawdę zabawnie.
Mata od lat buduje wokół siebie postać większą niż zwykły raper. Były polityczne deklaracje, była wizja kandydowania na prezydenta w 2040 roku, były społeczne manifesty i wizerunek gościa, który chce coś zmieniać albo nawet wywracać stolik.
Tylko że łatwo wywracać stolik, kiedy samemu wybiera się moment.
Odcięcie się od Fagaty oznaczałoby przyznanie, że projekt, w który Mata osobiście inwestował swój wizerunek, okazał się problemem. Pozostawienie jej w wytwórni oznaczałoby z kolei konieczność wzięcia na klatę krytyki, która prawdopodobnie spadłaby również na niego.
Najwygodniejsza pozostaje więc trzecia opcja. Cisza.
Tylko że od kogoś, kto chce być traktowany jak głos pokolenia, można wymagać trochę więcej niż przeczekiwania burzy.
Kandydat na prezydenta sprawdza kierunek wiatru?
Co ciekawe, Mata kilka dni temu sam wrzucił komunikat, który łatwo można połączyć z obecną sytuacją.
– Pomału przerzedzają się szeregi mojej wytwórni – niektórzy artyści są gotowi by iść własną drogą, a inni zabłądzili i nie chcą iść tą którą wyznaczam. Pora wrócić do korzeni – napisał.
Brzmi tajemniczo, a nawet poważnie. Tylko co z tego właściwie wynika? Młody Matczak w ten sposób wybadał grunt, rzucił enigmatyczne zdanie i zostawił sobie otwarte wszystkie furtki.
Sprytne PR-owo.
I tu dochodzimy do najważniejszego pytania. Na co czeka wytwórnia Maty? Aż sytuacja trochę przycichnie? Aż okaże się, czy Fagata jest w stanie odbudować swój wizerunek i ponownie generować liczby bez gigantycznej fali krytyki? Bo z zewnątrz zaczyna to wyglądać właśnie jak kalkulacja.
Jeżeli Fagata jest dla wytwórni skończonym projektem, można powiedzieć to dzisiaj. Jeżeli nadal jest jej artystką i Mata chce ją wspierać, również można powiedzieć to dzisiaj Panie Michale.
-
News2 dni temuKarramba oszukał fanów? Zebrał 78 tys. zł, a dawny znajomy nagrał go we Wrocławiu
-
News4 dni temuAes oskarża Fokusa o zabieranie mu tantiem z ZAiKS-u. „Kasuje hajs za mnie” (tylko u nas)
-
News3 dni temuEdzio oskarżany o budowanie zasięgów na tragedii w Krakowie. „Ty hieno”
-
News2 dni temuQuebonafide oglądał kolejną kompromitację pretendenta do mistrza
-
News2 dni temuBonus wyjawił, że nigdy nic nie nagra wspólnie z Kazem Bałagane
-
News2 dni temuKrystian Pudzianowski o Karrambie pod naszym artykułem: „Mnie też wykręcił”
-
Singiel1 dzień temuBonus RPK, VBS, Tede – „Architekci stylu”
-
News3 dni temuTede chce zamknięcia TV Republika i odwołania ministra Kierwińskiego